Tôi vừa đến vùng thanh long Quảng Tây, vùng trồng thanh long có lẽ lớn nhất của Trung Quốc cách đây ít ngày, thanh long của Trung Quốc thua hẳn thanh long Việt Nam về sự sinh trưởng, phát triển. Các yếu tố tự nhiên để canh tác thanh long của Trung Quốc khó khăn hơn Việt Nam rất nhiều, đó là: ẩm độ không khí rất cao, thiếu nắng, mưa phùn…. điều kiện nầy giúp bệnh đốm nâu (Brown Spot) mà nông dân Việt Nam quen gọi là bệnh đốm trắng và bệnh thán thư (Anthracnose)…. phát triển rất dữ dội chưa kể đến bệnh do vi khuẩn (Bacteria) gây ra. Cách đây khoảng 6 năm, một người bạn của tôi đã đưa thanh long vỏ đỏ ruột đỏ qua Quảng Tây để trồng thử ít chục ha, kết quả thất bại hoàn toàn vì áp lực của bệnh hại nặng quá, phòng trừ không nổi. Cũng như cây chuối và nhiều cây trồng khác, mùa đông bên ấy cũng là yếu tố giới hạn trong canh tác. Vấn đề nằm ở chỗ nầy, đây là ưu thế gần như tuyệt đối, là lợi điểm của Cây Ăn Trái Việt Nam nói chung và Thanh Long Việt Nam nói riêng. Chính phủ Trung Quốc giúp đỡ nông dân của họ rất nhiều, ví dụ làm đường xá giao thông thuận tiện, hệ thống thủy lợi, đường điện… họ hỗ trợ phân bón, thuốc BVTV, hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân canh tác,… và về thương mại nông sản, cứ xuất khẩu 20 tấn hàng như trái lựu chẳng hạn, nhà nước “tặng” số tiền tương đương 60 triệu VND.

Tôi nghĩ nông dân Việt Nam nói chung nhạy bén, giỏi giang nếu so một cách tương đối với nông dân nhiều nước khác. Vấn đề là ai sẽ dẫn dắt nông dân Việt “khai thác” điều quý báu nầy? Đâu phải tự nhiên nông dân Việt nghĩ ra việc vuốt tai thanh long? Thương lái đấy. Ở Mã Lai, Đài Loan và ngay cả Trung Quốc đâu ai làm điều này. Năm rồi, một doanh nghiệp lớn về thanh long của Trung Quốc, đặt vấn đề với chúng tôi là cần lượng hàng lớn, ổn định về thanh long mà KHÔNG được vuốt tai. Cá nhân tôi rất không đồng tình với việc vuốt tai này vì nó vô bổ (dung dịch phải chứa Gibberellic Acid, Cytokinin thậm chí dùng cả nhóm Auxin như NAA, NOA…. và một số nguyên tố có hóa trị 2). Riêng về thanh long Miền Tây do ngập nước, làm vỏ mềm không phải vấn đề mà là biện pháp canh tác. Đất trồng thanh long ở Miền Tây đa số trên nền phù sa mới, các phiến sét có khả năng giữ kali rất tốt, đó là một phần lý do mà thanh long, dưa hấu, cam xoàn,… trồng trên đất Miền Tây có độ ngọt hơn trồng trên đất xám bạc màu trên nền phù sa cổ hoặc kể cả đất đỏ basalt. Vỏ mỏng, mềm ngoài đặc tính giống thì chính cách canh tác mới đưa đến hình thức, chất lượng trái. Khi đã sử dụng thừa thải N mà xem thường Mg, Ca, Zn… đặc biệt dùng quá liều, dùng vô tội vạ chất kích thích sinh trưởng thì chất lượng trái thanh long kém là điều đương nhiên. Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong trái thanh long cũng rất báo động, không chỉ Trung Quốc mà bất cứ nước nào cũng thích sản phẩm an toàn và luôn nhắm tới dùng sản phẩm hữu cơ. Về thanh long vỏ vàng, hiện tại giá cao do diện tích nhỏ bé kể cả Mã Lai, Trung Quốc, Việt Nam hay cả Nam Mỹ. Năng suất các dòng thanh long vỏ vàng thường thấp, chúng tôi chưa thấy có dòng nào khả dĩ chấp nhận được.

Tóm lại, tôi nghĩ Thanh long Việt Nam vẫn sẽ chiếm ưu thế, vẫn là một trong những mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam, vấn đề là, cần tránh mùa vụ thu hoạch của thanh long Trung Quốc. Cần cải tiến biện pháp canh tác như sử dụng các chế phẩm hữu cơ sinh học, hạn chế tối đa việc sử dụng không đúng thuốc BVTV và thuốc gốc độc hại, ví dụ gốc Mancozeb và Carbendazim nông dân sử dụng rất nhiều, kết quả kiểm nghiệm trên trái thanh long, sau 6 tháng, dư lượng thuốc vẫn còn tồn tại (Hiếu, 2018). Việc bọc trái thanh long cũng là cách canh tác đơn giản nhưng rất hay, SOFRI đã khuyến cáo điều nầy để hạn chế phun thuốc trừ sâu bệnh hai nhất là hạn chế tối đa bệnh Brown Spot, Anthracenose….

Phòng Kỹ Thuật Trí Việt, tháng 10 năm 2018.